مطالعات باستان شناسان داخلی وخارجی اهمیّت منطقه چهارمحال وبختیاری را از دیدگاه باستان شناسی به اثبات رسانده است. آثار و محوطه های باستانی دوره های پارینه سنگی، نوسنگی، مس و سنگ، آغاز تاریخی و تاریخی نشانگر دیرینگی حضور بشر در این منطقه است. گمانه زنی های اخیر در برخی از مناطق استان مدارک ارزنده ای از دوران عیلامی ها به دست داده است. در دوره  هخامنشیان به مدت چند سال منطقه در دست فرمانروایان هخامنشی بوده است. هم زمان با دوره اشکانی قسمت های زیادی از منطقه تحت فرمان حکومت محلی (( الیمایی ها)) بوده است. آثار دوره ساسانی نیز شامل سکه ها و بقایای جاده ها  وپل ها از دیگر آثار پیش از اسلام منطقه است.   در دوران اسلامی، منطقه چهارمحال وبختیاری تا قرن سوم هجری، همانند دیگر نقاط ایران زیرنظر خلفا اداره می شد. تا این که به دنبال تشکیل حکومت های مستقل و نیمه مستقل در قرن سوم وچهارم هجری در محدوده ی سرزمین لر بزرگ قرار گرفت. قلمرو (( لر بزرگ )) در قرن پنجم هجری مورد تاخت و تاز ترکان سلجوقی قرار گرفت. اما استقرار ترکان  در سرزمین لرنشین طولی نکشید و حکومت اتابکان لر بزرگ از سال 550 تا 827 ﻫ­­.ق که سلطان ابراهیم فرزند شاهرخ تیموری به حکومت آنان پایان داد، دراین منطقه حکومت کردند. از زمان انقراض حکومت اتابکان در سال 827 ﻫ­­.ق تا روی آمدن (( شاه تهماسب اول صفوی )) اثر قابل توجّهی از حضور ایلات و عشایر منطقه در صحنه ی سیاسی کشور به چشم نمی خورد. تا این که از زمان حکومت این پادشاه به خاطر مسأله جمع آوری مالیات افرادی به سرداری منطقه برگزیده شدند و درهمین زمان با توجّه به تلاش هایی که برای انتقال آب کارون به زاینده رود صورت گرفت، منطقه بختیاری مورد توجّه بیشتری قرار گرفت. ازجمله ویژگی های منطقه درعصر صفوی استقرار گروه های ارمنی و ترک در سطح نواحی روستایی می باشد که بیشتر به اموری چون پرورش کرم ابریشم و زراعت عنایت داشته اند. دراین زمان هم زمان با سقوط سلسله ی صفویه نیروهای نظامی بالقوه، عشایری چهارمحال وبختیاری در ادوار مختلف با اهداف گوناگون به فعالیّت های موافق ومخالف با صفویان روی آورده اند که نتیجه ی آن بروز جنگ های خون ریز درسطح این صفحات بوده است. در دوره ی صفویه مرکز ضابط نشین  ناحیه ی چهارمحال قهفرخ ( فرخشهر کنونی ) بوده است.    پس از آن در دوره ی افشاریه به واسطه ی سرکوبی های انجام شده از سوی سپاه نادری و توجه به توانمندی های نظامی عشایر بختیاری گروه هایی از ایشان به عنوان سربازان سپاه نادر به فعالیّت می پردازند که ثمره ی آن فتح قلعه ی قندهار می باشد. دراین هنگام مرکز ضابط نشین ناحیه ی چهارمحال شهرک ( شهر کیان فعلی ) بوده است. در دوره ی زندیه این نواحی بارها به واسطه ی درگیری های کریم  خان زند، ابوالفتح خان و علی مردان خان بختیاری بارها مورد تاخت وتاز قرار می گیرد که در نتیجه ی آن بسیاری از سازه های مرتبط با امر کشاورزی دچار تخریب شده و سرانجام باعث رکود فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی محل را فراهم می آورد. دراین هنگام مرکز ضابط نشین ناحیه ی چهارمحال چال شُتر ( چالش تر کنونی )  بوده است. پس از آن در دوره ی  قاجاریه ایام رشد فرهنگی، اجتماعی این صفحات آغاز می شود که این موضوع مقارن است با روزگار قدرت گیری خوانین هفت لنگ بختیاری  به رهبری حسین قلی خان ایل خانی وافول توانمندی های خوانین چهارلنگ بختیاری با حاکمیت محمّدتقی خان، لشکرکشی های متعدد به این منطقه در دوره های محمّدشاه و ناصرالدین شاه قاجار سرانجام منجر به ایجاد شکاف در رأس هرم قدرت در نزد رؤسای ایل بختیاری گردیده و موجبات حاکمیت یافتن هم زمان مناسب ایل خانی وایل بیگی را فراهم آورد.  از این هنگام هرکدام از فرزندان حسین قلی خان ایل خانی و برادرش رضاقلی خان ایل بیگی در یکی از روستاهای ناحیه ی چهارمحال با احداث کاخ قلعه های مختلف به فعالیّت سیاسی – اجتماعی و اقتصادی مستقل روی آوردند که در نتیجه ی آن سهام دار شدن ایشان در منافع شرکت تجارتی برادران لینچ و نفت بختیاری و انگلیس برای آنان به ارمغان آمد و در نهایت موجبات دخالت ایشان در ماجرای مشروطه ی دوم و فتح تهران گردید، امری حایز اهمیّت در تاریخ معاصر ایران که باعث شد تا خوانین هفت لنگ بختیاری حتی به مناصبی چون نخست وزیری و حکومت ایالات مختلف جنوب ایران نیز دست یابند روندی روبه رشد که تا پایان دوره ی قاجاریه هم چنان حفظ گردید.    دراین هنگام اصلی ترین مرکز ثقل نیروهای سیاسی از جهت جغرافیای تاریخی در سطح منطقه دهکرد ( شهرکرد فعلی) محسوب می گردید.

مهم ترین جاذبه های باستان شناسی و تاریخی استان چهارمحال وبختیاری

 در مجموع استان چهارمحال وبختیاری دارای بیش از 250 جاذبه ی شناخته شده ی طبیعی، تاریخی و مذهبی می باشد که در ذیل به معرفی برخی از آنها می پردازیم:

 آجر نوشته دوره ایلامی که در شهرستان لردگان به دست آمده و دارای نوشته هایی به خط میخی ایلامی مربوط به سال 1150 ق . م است.

تپه های باستانی متعدد:مربوط به دوره ی پیش از تاریخ، نظیر تپه بهرام گور گندمان، گورگانی تپه در شهر کیان و تپه در لردگان.

برد گوری: گور دخمه های مربوط به  دوره پیش از اسلام که در برخی از مناطق استان  به  چشم  می خورد.

طاق سنگی های جونقان (خان اوی )آثار سنگی، صخره ای احتمالا ً مربوط به دروه ی پیش از اسلام در نزدیکی شهر جونقان در شهرستان فارسان.

مسجد امام صادق (اتابکان شهرکرد):مربوط به دوره ی اتابکان لر بزرگ با تعمیرات قاجاریه در مرکز شهرکرد و روبه روی امام زاده دوخاتون.

کتیبه رخ: مربوط به دوره ی صفویه که به دستور شاه عباس دوم برای تعریض و بازسازی راه ارتباطی اصفهان به شهرکرد اشاره دارد.

مسجد جامع شهر کیان: مربوط به دوره ی صفویه و تعمیرات اساسی در دوره ی افشاریه دارای سنگ نوشته ای به سال 1152ﻫ­­.ق به دستور محب علی بیک ضابط نشین منطقه  چهارمحال در این دوره که دستور تعمیرات مسجد را صادر کرده است.

کاخ قلعه مشروطیت(قلعه دزک):  مربوط  به دوره ی قاجار که برخی از وقایع انقلاب مشروطیت و ملاقات های بین سران مشروطه در این قلعه صورت گرفته است.

قلعه سردار اسعد جونقان : مربوط به دوره قاجار و متعلّق به علی قلی خان سردار اسعد دوم از رهبران مشروطه.

کتیبه مشروطیت: واقع در نزدیکی چشمه پیرغار روستای ده چشمه  در شهرستان فارسان که به دستور خوانین بختیاری ماجرای فتح تهران بر روی آنها نقر گردیده است.

قلعه چالشتر: مربوط به دوره ی قاجار و مشهور به منزل ستوده از بناهای به جای مانده از خوانین منطقه چهارمحال که در حال حاضر در اختیار سازمان میراث فرهنگی و گردشگری است.

.................................................................................

خانه