|
ایذه شهری با
تمدن فراموش شده
در میان
شهرهای بختیاری نشین شهر ایذه از لحاظ تاریخی جایگاه ویژه ای دارد دکتر
اسفندیار آهنجیده در مقاله خود به نام حکومت در سرزمین بختیاری چنین می
نویسداسکندر از شوش به طرف پرسپولیس پیشروی کرد
. عشایر کوه نشین طبق معمول تقاضای دریافت حق عبور داشتند که با حمله
غافلگیرانه اسکندر به مناطق مسکونی این نواحی
(ایذه)
دریافت عوارض عبور ملغی شد.
به دنبال این حوادث
اسکندر
به ساخت قلعه ها و استحکامات و استقرار سربازان یونانی در این مرکز اقدام
کرد تا بتواند از هجوم احتمالی اوکسیان ممانعت به عمل آورد . این قلاع
نظامی در مناطق صعب العبور کوههای زاگرس در قسمتی که سرزمین مالمیر کنونی
تا لردگان را در برداشت ، بنا گردیده بود . به مرور زمان با تزویج سربازان
یونانی مستقر در این امکنه با زنان و دختران ایرانی – که به توصیه اسکندر
صورت پذیرفت ، این منطقه از امتیازات شهری برخوردار شده و به مسکن دایمی
اینان تبدیل گردید .
این ابتکار اسکندر به سبب دلاوریهای عشایر این منطقه با
شکست مواجه گردید و این میهمانان ناخوانده نیز چندی بعد جزیی از اقوام کوه
نشین شدند با اتحاد با آنها به هنگامی که تمامی ایران زمین عرصه آشوبها و
جنگهای خونین جانشینان اسکندر بر سر تقسم مرده ریگ وی بود ، دولت مستقل به
نام آلیمائیس را بینان نهادند و با هدف بازگشت عظمت از دست رفته ایران به
مبارزاتی سخت با سلسله شاهان سلوکی برخاستند . دولت آلیمایی در دوران
شکوفایی خود با وارد آوردن شکستهای متمادی به آنتیو خوس سوم ، پادشاه سلوکی
و قتل وی سرزمینی به وسعت سواحل خلیج فارس تا شمال غربی ایران را متصرف
گردید . این دولت نقش بسیار مهمی در تضعیف قدرت سلوکیان و تقویت قوم نوپای
ایرانی یعنی اشکانیان ایفا نمود . اما در نهایت با پیروزی مهرداد یکم
پادشاه اشکانی بر آخرین بازمانده سلوکی ، بساط تسلط بیگانگان بر ایران
برچیده شد . میزان اهمیت نقش کوه نشینان آلیمائیس در کامیابیهای نظامی
اشکانیان با تلاش این فاتحان در تعیین منطقه شمی (در 45 کیلومتری مالمیر)
به عنوان پایتخت تابستانی این سلسله و نیز بنای بزرگترین معبد مقدس
ایرانیان در این محل به خوبی جلوه گر شد . این پرستشگاه در فضایی باز
دیوارهایش با ستون تزیین شده بود . این سرزمین در دوره پانصد ساله حکومت
این سلسله دارای موقعیتی ممتاز و پرشکوه بود که نمونه آن مجسمه بلند مفرغی
یکی از بزرگان پارتی است که شاید از یک فرمانروای دست نشانده پارتی باشد
...
سر وتن این مجسمه را جداگانه ریخته اند ... جامه تقریبا
پشمینه ، لباس پارتیها و بلندی 6 پا و 6 اینچ(2متر) مربوط به 50 ق.م.یا
100م. می باشد که در موزه ایران باستان در تهران مضبوط است . همه اینها
بیانگر موقعیت ممتاز و پرشکوه این منطقه است .
ريشه و منشاء
قوم بختياري بر اساس اسناد و مدارك موجود در سرزمين آنزانيان ( ايذه فعلي)
كه در پي خواهد آمد همگي حكايت از آن دارندكه خاستگاه و زيستگاه قوم
بختياري قبل از آمدن آريايي ها و هم زمان با ايلامي ها در منطقه ي فعلي در
روزگار پيشين گسترش وسيع تري داشته است. قوم بختياري در دوره ي ايلامي به
نام اوكسيان – اوكسين ها- حيات ماندگار داشته است و در سرفصل هاي تاريخ
اقوام بومي ايران پيوسته نام آنان به عنوان يكي از اقوام بومي قبل از آمدن،
آريايي ها در ديار آنزان(انشان) در دامنه هاي زاگرس مياني حضور خود را به
اثبات رسانده و در دوره ي هخامنشيان پيوسته مطرح بوده است.
سيدمحمدعلي
امام، محقق ايراني، با استناد به نوشتار« استرابون» و به نقل از هرودت
تاريخ نويس يونان باستان مي تويسد:«اوكسيان ها (قوم فعلي بختياري) زيستگاه
زاگرس مياني را متعق به نژاد اصيل و قديمي ايران زمين دانسته است و منشاء
آن را از زمان به خشكي نشستن كشتي حضرت نوح (ع) مي داند. كه اين قوم
(اوكسيان ها) رو به مشرق و از سمت كوههاي آرارات (ارمنستان) به سرزمين
بختياري فعلي كوچ و در آنجا مستقر گشته اند.»
«بارون
دوبد» به استناد از تاريخ يونان (آينكوروس- گزانفون) مي نويسد كه اين كوه
نشينان زاگرس مياني (بختياري فعلي) از نوادگان پاراتاكي
paraetaci
و آماردي Amrdi
و ايشان كساني هستند كه در كتيبه ها و سنگ نگاره هاي تخت جمشيد نيز نامشان
مذكور مي باشد.
«استرابون» با استناد به تاريخ يونان باستان، سرزمين خوزستان، اصفهان و
لرستان را به چهار بخش تقسيم نموده است:
1-
خاك
سوسيان مركز آن شوش 2- عيلاميان (لرستان فعلي) 3- خاك سوسي ها در شرق
لرستان تا سواحل سزار(دز) 4- خاك اوكسيان ها (اوكسين ها) منطقه ي بختياري
ها، كهكيلويه- ممسني تا حدود اصفهان بوده است.
خاستگاه قوم
بختياري آنزان – انشان
آنزان و
انشان سرزمين قوم اوكسيان ها، (بختياري فعلي) است كه در آغاز هزاره ي دوم
مصادف با ورودآريايي ها(آرياها)(هند و اروپايي) دراين منطقه حكومت اشرافي
ونظامي داشته اند متون وكتيبه هاي ايلامي موجود در اشكفت سلمان و كوه
فزه(ايذه) دليل بر صحت اين ادعا است.
1- ترجمه كتيبه اشكفت سلمان(ايذه)
من: انشوشيناك
هستم. پسر ناهونته پادشاه با قدرت آنزان.
شوسونكا معبد
خداي كيريرشاه را كه در ليان پايتخت است، من از بن خراب كردم و مجدداً داير
ساختم و آن را با فلز نجيب(طلا) پوشانده با سنگ هاي قيمتي مزين نمودم و
برحسب ميل خود آن را به عنوان قدسيت به خداي كيرير شاه كه در ليان در
پايتخت حكمراني مي كند تقديم كردم. اين عمارت ابدي بماند
.
2- ترجمه كتيبه كوه فزه(ايذه)
من اماردي
پادشاه، پسر خني اين خطوط و نقوش را در اين سرزمين(كوه) تمام كردم من بقعه
خداي طايفه(نريسي) و(بتي) و خدايان بزرگ و مكان اين خطوط در كوه و خداي مان
و خداي (خو) و صور پادشاهي كه اين مكان را ساخته و به من كمك كرده به اتمام
رساندم.
من صورت هاي
خداي تُرتُر ره كه محافظ طايفه است جمع آوري نمودم.
آقای عباس حیدری نوروزی(همایون بختیاری) در
کتاب خود به عنوان از آریانا تا بختیاری چنین می نویسدیکی از نظرات امروزی
در مورد زادگاه کورش کبیر است که بنا به مدارک و دلایل تاریخی از جمله آثار
تاریخی و جغرافیایی سید امام شوشتری ،نیره زمان رشیدی، رومن گرشمن ،
هرودوت، پایگاه کورش کبیر در دانشگاه صنعتی خراسان اثبات شده است. انزان
شهر مهم عیلامی ها بوده است و در شمال شرقی خوزستان کنونی است و با پادشاهی
هخامنشیان به انشان تبدیل شده است و تمام کتیبه های کوروش که در بابل وموزه
های ایران هستند گفته: که انشان سرزمین من و انزان سرزمین پدرم بوده است پس
بنابراین مدرکی وجود ندارد که قدمت ایذه را به عنوان یک سرزمین کهن ایران
باستان ندانند و با نامگذاری انشان و تصرف پارسواش سرزمین اجدادی کوروش و
غلبه بر استیاک بر پارسه یا شیراز کنونی حمله کرده و تاریخ نویسان نوشته
اند که فرزند کمبوجیه از انشان به سمت پارسواش رفت و پس از غلبه بر آن به
شیراز حمله برد که تخت جمشید و پاسارگاد را بنا نهاد.
این شهر
دارای چندین اثر تاریخی دیگر می باشد هدف ما در اینجا معرفی جاذبه های
تاریخی این شهر نیست بلکه یادآوری این نکته است که هر چند این شهر از
لحاظ تمدن جایگاه ویژ ه ای را دارد اما در شناساندن این میراث فرهنگی
کوتاهی شده است .امیدواریم مسئولان دست اندرکار برای رونق گردشگری در این
منطقه که می تواند خود به تنهایی باعث رشد اقتصادی این منطقه شود اقدامات
بیشتری را انجام دهند. بی شک معرفی فرهنگ و تمدن این منطقه
که قدمتی چندین هزار ساله دارد نه تنها خدمتی به مردم این مرز وبوم است
بلکه به اعتقاد ما اگر امروز شاهد توهین به فرهنگ این کشور بزرگ اسلامی
هستیم یکی از علل آن بی شک کم کاری مردم و مسولین در شناساندن
آن به جهانیان است.
.................................................................................
صفحه اصلی |
