|
میرزا حبیب دستان بنی معروف
به میرزا حبیب اصفهانی در سال 1250 در قریه بن از توابع استان
چهارمحال وبختیاری به دنیا آمددوران
طفوليت در نزد پدر به كسب علم و معرفت پرداخت چرا پدر
ايشان مفاتيح نويس بوده است و خود ايشان نيز مفتاح الفلاح را
حاشيه نويسي مي كندو شرح و بسط مي دهد بعد از افاضه از
پدر
در ده سالگی عازم اصفهان و در مدرسه جدٌه به تحصیل علوم
عربی و تکمیل قواعد ادبی پرداخت در 12 سالگی حافظ کل قرآن شد
ادفن عروض وقافیه را به خوبی فرا گرفته و در شاعری و سخنوری
سرآمد اقران گردید در 25 سالگی به تهران عزیمت کرده و در مدرسه
دالفنون به تحصیل علو م جدید پرداخت . سپس به بغداد رفت و مدت
چهار سال به تحصیل ادبیات و فقه واصول پرداخت
با آن علم درايت مورد توجه قرار نمي گيرد و مورد بي مهري
سپهسالار(محمد خان صدر اعظم ناصرالدین شاه) قرار مي گيرد و ايشان در مذمت چنين
فرد بي لياقت ضد دانش هجويه غرا به عنوان اير نامه مي سرايد و از ايشان به صراحت
انتقاد مي كند و به اين دليل نفي بلد مي شود واما خوشبختانه
مورد توجه اداره معارف تركيه قرار مي گيرد و چند سالي در آنجا
مشغول به كار مي شود و كتابهاي خود را تاليف و چاپ مي كنداما
در آنجا نيز حسودان بي كار نمي نشينند و شروع به توطئه مي كنند
و باعث آزار و اذيت ايشان ميشود .میرزا
حبیب را می توان اولین مولف دستور زبان فارسی ، قلمداد کرد
کتاب دستور سخن وی در سال 1289 هحری قمری در استانبول به چاپ
رسید که پس از چندی به صورت کاملتر و خلاصه به نام دبستان
پارسی انتشار یافت . معروفترین کتاب ترجمه شده توسط وی حاجی
بابای اصفهانی اثر جیمز موریه از فرانسه است میرزا حبیب به
زبانهای عربی، ترکی، انگلیسی و فرانسه مسلط بود دیوان اشعار وی
بالغ بر 40000 بیت شعر می باشد
در گذشته نیز کسانی به امر
تالیف دستور زبان فارسی همت گمارده اند اما شیوه ای که میرزا
حبیب در دستور خود به کار گرفته تازگی دارد و عنوان اولین
دستور زبان نویس را یافته به اختصار چنین است . اول این که او
نخستین بار قواعد فارسی را از عربی جدا ساخته و از دائره ترجمه
و تقلید عرب پا بیرون نهاده و بالجمله برای زبان فارسی
مستقلا تا آنجا که می توانسته اصول و قواعدی مرتب نموده است .
او « برای اولین بار پاره ای از شیوه های دستور نویسی
اروپایی رادر کتابهای دستور خود وارد کرده است . مثلا برای
اولین بار پاره ای از شیوه های دستور نویسی اروپایی را
در کتابهای دستور خود وارد کرده است . مثلا برای اولین
بارکلمات فارسی را به ده گونه تقسیم می کند ... میرزا حبیب
کاینات و فرع فعل را به تقسیمات فرنگی افزوده و در عوض
حرف تعریف را که در فارسی نبوده از آن کاسته است و بدین ترتیب
شماره اجزاء کلام را که در زبان فرانسه معمولا نه است به ده
افزایش داده است. او متعلقات فعل را هم به جای قید به کار برده
است .
برخی ابتکارات میرزا حبیب
دستان در دستور سخن چنین است :
چهار قسم نشانه برای اسم
مصدر، ذووجهین ، اصطلاح ماضی مطلق، ماضی بعید و تصریف
آنها،افعال معاون،فعل مثبت ومنفی و تصریف آنها ،فروع فعل امر ،
حروف یازده گانه پیش از علامت مصدر ، اسم جمع ، اقسام اضافه
و...،برخی لغز شهای کتاب عبارتند از : اشتباه در علامت فعل
متعدی، اشتباه در مثال مصدر جعلی«مردیت»و ...
استاد در سال 1311 در نهايت تنهايي و غربت در بروسه جان به
جانان تسليم مي كند.
آثار استاد
-تاليفات
1-
دستور سخن
2-دبستان سخن خلاصه دستور سخن
3-عجايب و غرايب ملل
4-تذكره خط و خطاطان به تركي
5- خط و خطا طان به فارسي
6-ديوان شعر
7-
مجموعه اير نامه
8- بوستان قرآن
ترجمه
1-
ترجمه
حاجي بابا اصفهانی اثر جیمز موريه در قالب قصه و
داستان
2-
ترجمه
ژيل بلاس مولير
3-
ترجمه
نمايشنامه مردم گريز
حاشيه
نويسي و تشريح
1-
مفتاح
الفلاح
2-ديوان
البسه(نظام الدين محمود قاري یزدی)
3-ديوان
اطغمه و اشربه
|
